ಅಧ್ಯಾಯ - ೧೪ [14]

 
श्रीमद्भगवद्गीता
ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾ
चतुर्दशोऽध्यायः
ಚತುರ್ದಶೋಧ್ಯಾಯಃ
गुणत्रयविभागयोगः
ಗುಣತ್ರಯವಿಭಾಗಯೊಗಃ
 
14-01
श्रीभगवानुवाच
परं भूयः प्रवक्ष्यामि   ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
यञ्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे   परां सिद्धिमितो गताः ॥ १४-१
ಶ್ರೀ ಭಗವಾನುವಾಚ
ಪರಂ ಭೂಯಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ    ಜ್ಞಾನಾನಾಂ ಜ್ಞಾನಮುತ್ತಮಮ್
ಯಜ್ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮುನಯಃ ಸರ್ವೇ    ಪರಾಂ ಸಿದ್ಧಿಮಿತೋ ಗತಾಃ 14.1
 
14-02
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य   मम साधर्म्यमागताः ।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते   प्रलये न व्यथन्ति च ॥ १४-२
ಇದಂ ಜ್ಞಾನಮುಪಾಶ್ರಿತ್ಯ    ಮಮ ಸಾಧರ್ಮ್ಯಮಾಗತಾಃ
ಸರ್ಗೇಪಿ ನೋಪಜಾಯನ್ತೇ    ಪ್ರಲಯೇ ನ ವ್ಯಥನ್ತಿ ಚ 14.2
 
14-03
मम योनिर्महद् ब्रह्म   तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् ।
सम्भवः सर्वभूतानां   ततो भवति भारत ॥ १४-३
ಮಮ ಯೋನಿರ್ಮಹದ್ಬ್ರಹ್ಮ    ತಸ್ಮಿನ್ ಗರ್ಭಂ ದಧಾಮ್ಯಹಮ್
ಸಂಭವಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ    ತತೋ ಭವತಿ ಭಾರತ 14.3
 
14-04
सर्वयोनिषु कौन्तेय   मूर्तयः सम्भवन्ति याः ।
तासां ब्रह्म महद्योनिः   अहं बीजप्रदः पिता ॥ १४-४
ಸರ್ವಯೋನಿಷು ಕೌನ್ತೇಯ    ಮೂರ್ತಯಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಯಾಃ
ತಾಸಾಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಮಹದ್ಯೋನಿಃ   ಅಹಂ ಬೀಜಪ್ರದಃ ಪಿತಾ 14.4
 
14-05
सत्त्वं रजस्तम इति   गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।
निबध्नन्ति महाबाहो   देहे देहिनमव्ययम् ॥ १४-५
ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮ ಇತಿ    ಗುಣಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾಃ
ನಿಬಧ್ನನ್ತಿ ಮಹಾಬಾಹೋ    ದೇಹೇ ದೇಹಿನಮವ್ಯಯಮ್ 14.5
 
14-06
तत्र सत्वं निर्मलत्वात्   प्रकाशकमनामयम् ।
सुखसङ्गेन बध्नाति   ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥ १४-६
ತತ್ರ ಸತ್ತ್ವಂ ನಿರ್ಮಲತ್ವಾತ್   ಪ್ರಕಾಶಕಮನಾಮಯಮ್
ಸುಖಸಙ್ಗೇನ ಬಧ್ನಾತಿ    ಜ್ಞಾನಸಙ್ಗೇನ ಚಾನಘ 14.6
 
14-07
रजो रागात्मकं विद्धि   तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।
तन्निबध्नाति कौन्तेय   कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥ १४-७
ರಜೋ ರಾಗಾತ್ಮಕಂ ವಿದ್ಧಿ    ತೃಷ್ಣಾಸಙ್ಗಸಮುದ್ಭವಮ್
ತನ್ನಿಬಧ್ನಾತಿ ಕೌನ್ತೇಯ    ಕರ್ಮಸಙ್ಗೇನ ದೇಹಿನಮ್ 14.7
 
14-08
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि   मोहनं सर्वदेहिनाम् ।
प्रमादालस्यनिद्रभिः   तन्निबध्नाति भारत ॥ १४-८
ತಮಸ್ತ್ವಜ್ಞಾನಜಂ ವಿದ್ಧಿ    ಮೋಹನಂ ಸರ್ವದೇಹಿನಾಮ್
ಪ್ರಮಾದಾಲಸ್ಯನಿದ್ರಾಭಿಃ   ತನ್ನಿಬಧ್ನಾತಿ ಭಾರತ 14.8
 
14-09
सत्त्वं सुखे सञ्जयति   रजः कर्मणि भारत ।
ज्ञानमावृत्य तु तमः   प्रमादे सञ्जयत्युत ॥ १४-९
ಸತ್ತ್ವಂ ಸುಖೇ ಸಞ್ಜಯತಿ    ರಜಃ ಕರ್ಮಣಿ ಭಾರತ
ಜ್ಞಾನಮಾವೃತ್ಯ ತು ತಮಃ    ಪ್ರಮಾದೇ ಸಞ್ಜಯತ್ಯುತ 14.9
 
14-10
रजस्तमश्चाभिभूय   सत्त्वं भवति भारत ।
रजः सत्त्वं तमश्चैव   तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥ १४-१०
ರಜಸ್ತಮಶ್ಚಾಭಿಭೂಯ    ಸತ್ತ್ವಂ ಭವತಿ ಭಾರತ
ರಜಃ ಸತ್ತ್ವಂ ತಮಶ್ಚೈವ    ತಮಃ ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಥಾ 14.10
 
14-11
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्   प्रकाश उपजायते ।
ज्ञानं यदा तदा विद्यात्   विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥ १४-११
ಸರ್ವದ್ವಾರೇಷು ದೇಹೇಸ್ಮಿನ್   ಪ್ರಕಾಶ ಉಪಜಾಯತೇ
ಜ್ಞಾನಂ ಯದಾ ತದಾ ವಿದ್ಯಾತ್   ವಿವೃದ್ಧಂ ಸತ್ತ್ವಮಿತ್ಯುತ 14.11
 
14-12
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः   कर्मणामशमः स्पृहा ।
रजस्येतानि जायन्ते   विवृद्धे भरतर्षभ ॥ १४-१२
ಲೋಭಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿರಾರಮ್ಭಃ    ಕರ್ಮಣಾಮಶಮಃ ಸ್ಪೃಹಾ
ರಜಸ್ಯೇತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ    ವಿವೃದ್ಧೇ ಭರತರ್ಷಭ 14.12
 
14-13
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च   प्रमादो मोह एव च ।
तमस्येतानि जायन्ते   विवृद्धे कुरुनन्दन ॥ १४-१३
ಅಪ್ರಕಾಶೋಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ಚ    ಪ್ರಮಾದೋ ಮೋಹ ಏವ ಚ
ತಮಸ್ಯೇತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ    ವಿವೃದ್ಧೇ ಕುರುನನ್ದನ 14.13
 
14-14
यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु   प्रलयमं याति देहभृत् ।
तदोत्तमविदां लोकान्   अमलान्प्रतिपद्यते ॥ १४-१४
ಯದಾ ಸತ್ತ್ವೇ ಪ್ರವೃದ್ಧೇ ತು    ಪ್ರಲಯಂ ಯಾತಿ ದೇಹಭೃತ್
ತದೋತ್ತಮವಿದಾಂ ಲೋಕಾನ್   ಅಮಲಾನ್ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ 14.14
 
14-15
रजसि प्रलयमं गत्वा   कर्मसङ्गिषु जायते ।
तथा प्रलीनस्तमसि   मूढयोनिषु जायते ॥ १४-१५
ರಜಸಿ ಪ್ರಲಯಂ ಗತ್ವಾ    ಕರ್ಮಸಙ್ಗಿಷು ಜಾಯತೇ
ತಥಾ ಪ್ರಲೀನಸ್ತಮಸಿ    ಮೂಢಯೋನಿಷು ಜಾಯತೇ 14.15

14-16
कर्मणः सुकृतस्याहुः   सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।
रजसस्तु फलं दुःखम्   अज्ञानं तमसः फलम् ॥ १४-१६
ಕರ್ಮಣಃ ಸುಕೃತಸ್ಯಾಹುಃ    ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ನಿರ್ಮಲಂ ಫಲಮ್
ರಜಸಸ್ತು ಫಲಂ ದುಃಖಮ್   ಅಜ್ಞಾನಂ ತಮಸಃ ಫಲಮ್ 14.16
 
14-17
सत्त्वासञ्जायते ज्ञानं   रजसो लोभ एव च ।
प्रमादमोहौ तमसो   भवतोऽज्ञानमेव च ॥ १४-१७
ಸತ್ತ್ವಾತ್ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಜ್ಞಾನಂ    ರಜಸೋ ಲೋಭ ಏವ ಚ
ಪ್ರಮಾದಮೋಹೌ ತಮಸೋ    ಭವತೋಜ್ಞಾನಮೇವ ಚ 14.17
 
14-18
ऊध्र्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था   मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तिस्था   अधोगच्छन्ति तामसाः ॥ १४-१८
ಊರ್ಧ್ವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸತ್ತ್ವಸ್ಥಾ    ಮಧ್ಯೇ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ರಾಜಸಾಃ
ಜಘನ್ಯಗುಣವೃತ್ತಿಸ್ಥಾ    ಅಧೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತಾಮಸಾಃ 14.18
 
14-19
नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं   यदा द्रष्तटानुपश्यति ।
गुणेभ्यश्च प्रं वेत्ति   मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥ १४-१९
ನಾನ್ಯಂ ಗುಣೇಭ್ಯಃ ಕರ್ತಾರಂ    ಯದಾ ದ್ರಷ್ಟಾನುಪಶ್ಯತಿ
ಗುಣೇಭ್ಯಶ್ಚ ಪರಂ ವೇತ್ತಿ    ಮದ್ಭಾವಂ ಸೋಧಿಗಚ್ಛತಿ 14.19
 
14-20
गुणानेतानतीत्य त्रीन्   देही देहसमुद्भवान् ।
जन्ममृत्युजरादुःखैः   विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥ १४-२०
ಗುಣಾನೇತಾನತೀತ್ಯ ತ್ರೀನ್   ದೇಹೀ ದೇಹಸಮುದ್ಭವಾನ್
ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಜರಾದುಃಖೈಃ   ವಿಮುಕ್ತೋಮೃತಮಶ್ನುತೇ 14.20
 
14-21
अर्जुन  उवाच
कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतान्   अतीतो भवति प्रभो ।
किमाचारःकथं चैतान्   त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥ १४-२१
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಕೈರ್ಲಿಂಗೈಸ್ತ್ರೀನ್ಗುಣಾನೇತಾನ್   ಅತೀತೋ ಭವತಿ ಪ್ರಭೋ
ಕಿಮಾಚಾರಃ ಕಥಂ ಚೈತಾನ್   ತ್ರೀನ್ಗುಣಾನತಿವರ್ತತೇ 14.21
 
14-22
श्रीभगवानुवाच
प्रकाशं च प्रवृत्तिं च   मोहमेव च पाण्डव ।
न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि   न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ १४-२२
ಶ್ರೀ ಭಗವಾನುವಾಚ
ಪ್ರಕಾಶಂ ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ    ಮೋಹಮೇವ ಚ ಪಾಣ್ಡವ
ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಸಮ್ಪ್ರವೃತ್ತಾನಿ    ನ ನಿವೃತ್ತಾನಿ ಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ 14.22
 
14-23
उदासीनवदासीनो   गुणैर्यो न विचाल्यते ।
गुणा वर्तन्त इत्येव   योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥ १४-२३
ಉದಾಸೀನವದಾಸೀನೋ    ಗುಣೈರ್ಯೋ ನ ವಿಚಾಲ್ಯತೇ
ಗುಣಾ ವರ್ತನ್ತ ಇತ್ಯೇವ    ಯೋವತಿಷ್ಠತಿ ನೇಙ್ಗತೇ 14.23
 
14-24
समदुःखसुखः स्वस्थः   समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरः   तुल्यानिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ १४-२४
ಸಮದುಃಖಸುಖಃ ಸ್ವಸ್ಥಃ    ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಃ
ತುಲ್ಯಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯೋ ಧೀರಃ   ತುಲ್ಯನಿನ್ದಾತ್ಮಸಂಸ್ತುತಿಃ 14.24
 
14-25
मानापमानयोस्तुल्यः   स्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।
सर्वारम्भपरित्यागी   गुणातीतः स उच्यते ॥ १४-२५
ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಸ್ತುಲ್ಯಃ   ಸ್ತುಲ್ಯೋ ಮಿತ್ರಾರಿಪಕ್ಷಯೋಃ
ಸರ್ವಾರಮ್ಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ    ಗುಣಾತೀತಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ 14.25
 
14-26
मां च योऽव्यभिचारेण   भक्तियोगेन सेवते ।
स गुणान्समतीत्यैतान्   ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४-२६
ಮಾಂ ಚ ಯೋವ್ಯಭಿಚಾರೇಣ    ಭಕ್ತಿಯೋಗೇನ ಸೇವತೇ
ಸ ಗುಣಾನ್ಸಮತೀತ್ಯೈತಾನ್    ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯಾಯ ಕಲ್ಪತೇ 14.26
 
14-27
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहम्   अमृतस्याव्ययस्य च ।
शाश्वतस्य च धर्मस्य   सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ १४-२७
ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಹಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಹಮ್   ಅಮೃತಸ್ಯಾವ್ಯಯಸ್ಯ ಚ
ಶಾಶ್ವತಸ್ಯ ಚ ಧರ್ಮಸ್ಯ    ಸುಖಸ್ಯೈಕಾನ್ತಿಕಸ್ಯ ಚ 14.27
 
 
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे गुणत्रयविभागयोगो नाम चतुर्दशोऽध्यायः
ಓಂ ತತ್ಸದಿತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಸು ಉಪನಿಷತ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇ
ಶ್ರೀಕ್ರಷ್ಣರ್ಜುನ ಸಂವಾದೆ ಗುಣತ್ರಯವಿಭಾಗ ಯೊಗೊ ನಾಮ ಚತುರ್ದಶೋಧ್ಯಾಯಃ